( 172 ) 99 / 12 : و در آن آب رضا خود را بشويد - دربارهء اين قسمت از اين حديث ، مؤلف تاريخ اخير قم ( مرحوم شيخ محمد حسين ناصر الشريعه ) بيانى دارد كه نقل آن در اينجا خالى از فايدتى نيست . ( قبلا ياد آور مىشوم كه تاريخ قديم قم را حسن بن محمد بن حسن قمى « 1 » در سال 378 به زبان عربى تأليف كرده و به نام فخر الدولهء ديلمى و صاحب بن عباد قرار داده است . سپس حسن بن على بن حسن بن عبد الملك قمى در سال‌هاى 805 و 806 آن متن را به زبان فارسى نقل كرده است . و در تهران در سال 1313 خورشيدى به كوشش آقاى سيد جلال الدين تهرانى به چاپ رسيده است . رك : مزديسنا ، پايصفحهء 345 ، ج 1 . البته اصل كتاب تاريخ قم ، بسيار مفصل و داراى بيست باب بوده است و ترجمه‌اى كه در دست است تنها ترجمهء پنج باب آن است ، اما فهرست تمام بيست باب در اين ترجمه مذكور است . و از آن مىتوان اهميت و جامعيت اصل كتاب را فهميد . رك : تاريخ قم ناصر الشريعه ص 152 و نيز مقدمه ، صفحهء و - ك . ) بارى ناصر الشريعه در تاريخ قم خود ( ص 56 - 57 ) مىگويد : « اينكه مترجم تاريخ قم « و منه يغتسل الرضا را ترجمه كرده كه امام على بن موسى الرضا عليه السلام ، از آن چشمه آب خورده و بدان موضع غسل فرموده است » خلاف ظاهر عبارت است . چه اين خبر از حضرت امير است و از زمان مستقبل خبر مىدهد . و مترجم به صيغهء ماضى ترجمه نموده ، علاوه [ در حديث ] فقرهء آب خوردن آن حضرت را از آن چشمه ندارد . شايد مصنف يا مترجم تاريخ قم شنيده باشد كه حضرت از آن چشمه آب خورده و از آن چشمه غسل فرموده‌اند ، لذا اين گونه تعبير يا ترجمه نموده . و بعضى ( مرحوم حاج ميرزا محمد قمى - در اربعين الحسينية ) احتمال تصحيف در اين عبارت داده‌اند . كه عبارت خبر « و منه يغتسل المرضى « 2 » » بوده و به تصحيف كتاب و نساخ « و منه يغتسل الرضا » شده ، چه رضا و مرضى در خط كوفى خيلى شبيه به هم است . در نسخهء عكسى ( ورق 138 ب ) به جاى « و منه يغتسل الرضا » ، « و منه يغتسل المهدى » آمده است .

--> ( 1 ) - از شاگردان شيخ صدوق و برادر صدوق ( حسين بن على بن بابويه قمى ) بوده است . رك : مقدمهء تاريخ قم ناصر الشريعه . ص - و . ( 2 ) - يعنى : در آن چشمه ، بيماران خود را مىشويند .